ASK Legal

Restrukturyzacja firmy krok po kroku – co musisz wiedzieć zanim złożysz wniosek?

Od stycznia do końca września 2025 roku aż 5 215 polskich firm ogłosiło niewypłacalność, jak podała firma Coface. Kiedy firma przestaje zarabiać, a nieopłacone faktury zaczynają się piętrzyć, przedsiębiorca nie wie, co zrobić.

Wielu w takiej sytuacji liczy, że wszystko się „jakoś ułoży”. I czeka za długo – aż jedyną opcją zostaje upadłość.

Tymczasem polskie prawo daje przedsiębiorcom konkretne narzędzie, z którego można skorzystać zanim sytuacja stanie się nieodwracalna. To restrukturyzacja firmy – formalna procedura, która zatrzymuje egzekucje, chroni kluczowe umowy i daje czas na dogadanie się z wierzycielami.

Dowiedz się, jak działa restrukturyzacja, kto może z niej skorzystać i – co najważniejsze – czego absolutnie nie możesz przegapić, zanim złożysz wniosek.

Czym jest restrukturyzacja firmy?

Restrukturyzacja firmy to narzędzie prawne, które daje szansę na uratowanie biznesu, zanim sytuacja stanie się nieodwracalna. Jest procesem mającym na celu uniknięcie upadłości (bankructwa), poprawę płynności finansowej i rentowności poprzez zmianę struktury organizacyjnej, majątkowej lub finansowej. Takie działania pozwalają na kontynuowanie działalności, choć często w zmienionej formie.

Zgodnie z Ustawą z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2024 r. poz. 1428 t.j.), celem postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości poprzez zawarcie układu z wierzycielami – czyli po prostu: dogadanie się z nimi na nowych warunkach spłaty.

Co kluczowe: w większości postępowań zachowujesz zarząd nad swoją firmą. Nie przychodzi żaden zarządca, który przejmuje Twój biznes. Ty nadal decydujesz.

Restrukturyzacja firmy krok po kroku - co musisz wiedzieć zanim złożysz wniosek_ ASK LEGAL

Dla kogo jest restrukturyzacja?

Z restrukturyzacji może skorzystać każdy przedsiębiorca – spółka, jednoosobowa działalność gospodarcza, a nawet gospodarstwo rolne – jeśli spełnia jeden z dwóch warunków (art. 6 Prawa restrukturyzacyjnego):

jest już niewypłacalny – nie reguluje wymagalnych zobowiązań od ponad 3 miesięcy, lub
jest zagrożony niewypłacalnością – sytuacja finansowa wskazuje, że niewypłacalność może nastąpić wkrótce.

Ten drugi warunek to bardzo ważna informacja: nie musisz czekać, aż będzie źle. Im wcześniej zadziałasz, tym więcej opcji masz na stole.

4 rodzaje postępowań – które wybrać?

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery ścieżki (art. 2). Różnią się tempem, poziomem kontroli sądu i zakresem ochrony, jaką otrzymujesz.

1. Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU)

Dla kogo: Wczesny kryzys, dobre relacje z wierzycielami, wierzytelności sporne uprawniające do głosowania nad układem nie przekraczają 15% sumy wszystkich wierzytelności uprawniających do głosowania.

Najszybsza i najbardziej elastyczna opcja. Prowadzona głównie poza sądem – wspólnie z nadzorcą układu (licencjonowanym doradcą restrukturyzacyjnym) zbierasz głosy wierzycieli, a sąd wkracza dopiero przy zatwierdzeniu układu. Czas trwania: około 2-4 miesiące,zależnie od przebiegu głosowania i obciążenia sądu.

Od grudnia 2021 r. funkcjonuje tzw. PZU 2.0 – po obwieszczeniu w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ) uzyskujesz silną ochronę przed egzekucją na maksymalnie 4 miesiące. To często wystarczy, żeby usiąść do stołu z wierzycielami i wypracować porozumienie.

2. Przyspieszone postępowanie układowe (PPU)

Dla kogo: Potrzebujesz szybkiej ochrony sądowej, wierzytelności sporne poniżej 15%.

Postępowanie sądowe, ale relatywnie sprawne – sąd ma 2 tygodnie na otwarcie. Działa nadzorca sądowy, który czuwa nad procesem, ale Ty nadal zarządzasz firmą. Czas trwania: 3-6 miesięcy.

3. Postępowanie układowe (PU)

Dla kogo: Bardziej złożona struktura zadłużenia, wierzytelności sporne powyżej 15%.

Pełniejsza procedura sądowa ze sporządzeniem spisu wierzytelności. Wymaga uprawdopodobnienia zdolności do bieżącego regulowania kosztów postępowania. Czas trwania: 6-12 miesięcy.

4. Postępowanie sanacyjne (PS)

Dla kogo: Głęboki kryzys, konieczność działań naprawczych, wielu wierzycieli.

Najbardziej rozbudowane narzędzie restrukturyzacji. Oprócz układu możesz przeprowadzić realne działania naprawcze:

restrukturyzację zatrudnienia,
odstąpienie od niekorzystnych umów,
sprzedaż nierentownych składników majątku.

Uwaga: co do zasady zarząd majątkiem przejmuje tu zarządca wyznaczony przez sąd. Wyjątkowo sąd może pozostawić zarząd własny dłużnikowi w zakresie nieprzekraczającym zwykłego zarządu Czas trwania: 12+ miesięcy.

Restrukturyzacja firmy krok po kroku - co musisz wiedzieć zanim złożysz wniosek_ASK LEGAL_infografika

Co daje Ci restrukturyzacja? Konkretne korzyści

Gdy sąd otworzy postępowanie restrukturyzacyjne (lub dokonasz obwieszczenia w KRZ w przypadku PZU 2.0), uruchamiają się mechanizmy ochronne:

Zatrzymanie egzekucji - przepisy każdego z postępowań restrukturyzacyjnych przewidują zawieszenie egzekucji wierzytelności objętych układem z mocy prawa.
Ochrona kluczowych umów - wierzyciele nie mogą wypowiedzieć umów o podstawowym znaczeniu dla Twojego biznesu: najmu, dzierżawy, kredytu. Przepisy Prawa restrukturyzacyjnego chronią kluczowe umowy w każdym z postępowań. Twoja działalność może toczyć się dalej.
Nowe warunki spłaty - układ z wierzycielami może oznaczać rozłożenie długów na raty, odroczenie terminów płatności, umorzenie części zobowiązań (w tym odsetek i kosztów egzekucyjnych), a nawet konwersję długu na udziały w spółce.
Zachowanie firmy - w odróżnieniu od upadłości, restrukturyzacja ma na celu utrzymanie przedsiębiorstwa przy życiu i zachowanie miejsc pracy.

Czego restrukturyzacja NIE obejmuje?

Nie wszystkie zobowiązania można objąć układem. Z mocy prawa wyłączone są m.in.:

alimenty,
renty odszkodowawcze czy
roszczenia o wydanie mienia.

Składki ZUS co do zasady też są wyłączone - chyba że ZUS wyrazi zgodę na ich włączenie do układu.

Ważna pułapka czasowa: 30 dni na wniosek o upadłość

Zarząd spółki kapitałowej ryzykuje osobistą odpowiedzialnością za zobowiązania spółki (art. 299 KSH). W przypadku JDG przedsiębiorca sam jest dłużnikiem – niezłożenie wniosku w terminie może mieć konsekwencje w zakresie oceny jego zachowania przez sąd upadłościowy.

Zarząd spółki (lub właściciel JDG) jest prawnie zobowiązany do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w ciągu 30 dni od zaistnienia stanu niewypłacalności. Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego wyłącza ten obowiązek na czas trwania postępowania.

To jeden z powodów, dla których czas ma tu ogromne znaczenie.

Zanim złożysz wniosek - co warto sprawdzić

Przed wyborem ścieżki restrukturyzacyjnej odpowiedz sobie na kilka pytań:

Jak wysoka jest suma wierzytelności spornych? (próg 15% decyduje o dostępnych postępowaniach)
Czy masz zdolność do bieżącego regulowania kosztów postępowania?
Jaka jest relacja z kluczowymi wierzycielami - czy jest szansa na porozumienie?
Czy firma ma realny potencjał do odbudowy, czy potrzebuje głębszych zmian operacyjnych?

Błędny wybór postępowania to stracony czas i pieniądze. Dlatego warto zacząć od rzetelnej analizy sytuacji - zanim cokolwiek trafi do sądu.

Masz firmę w trudnej sytuacji finansowej i zastanawiasz się, która ścieżka jest dla Ciebie? Bezpłatna analiza Twojej sytuacji przyniesie odpowiedź na to pytanie.

Warto wiedzieć - restrukturyzacja firmy

Restrukturyzacja firmy to nie upadłość – jej celem jest uratowanie biznesu i zawarcie układu z wierzycielami, nie likwidacja majątku.
Możesz działać zanim będzie za późno – z restrukturyzacji skorzystasz również gdy firma jest tylko zagrożona niewypłacalnością, nie tylko gdy już nią jest.
Prawo przewiduje 4 postępowania – PZU, PPU, PU i postępowanie sanacyjne; różnią się tempem, poziomem ochrony i rolą sądu.
W większości postępowań zachowujesz zarząd nad firmą – nadzorca kontroluje, ale to Ty nadal podejmujesz decyzje biznesowe.
Egzekucje ulegają zawieszeniu z mocy prawa – w zakresie wierzytelności objętych układem, bez konieczności składania dodatkowych wniosków.
Kluczowych umów nie można Ci wypowiedzieć – najem, dzierżawa, kredyt są chronione od momentu otwarcia postępowania.
Próg 15% wierzytelności spornych decyduje o tym, czy możesz skorzystać z szybszych ścieżek (PZU, PPU).
Masz 30 dni na złożenie wniosku o upadłość od momentu niewypłacalności – otwarcie restrukturyzacji wyłącza ten obowiązek.
Nie wszystkie długi obejmuje układ – alimenty, renty odszkodowawcze i część składek ZUS są wyłączone z mocy prawa.
Czas działa na Twoją niekorzyść – im wcześniej złożysz wniosek, tym więcej opcji i większa szansa na skuteczny układ.

FAQ - Najczęściej zadawane pytania o restrukturyzację firmy

Tak - i właśnie o to chodzi. W większości postępowań (PZU, PPU, PU) zachowujesz pełny zarząd nad firmą. Nadal podpisujesz umowy, wystawiasz faktury, zatrudniasz pracowników. Restrukturyzacja nie oznacza zamrożenia biznesu - oznacza jego ochronę.

Postępowania sądowe (PPU, PU, PS) są publikowane w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ), który jest jawny. W przypadku PZU bez obwieszczenia - postępowanie jest niejawne aż do etapu zatwierdzenia układu przez sąd. To jeden z powodów, dla których PZU jest często pierwszym wyborem firm dbających o reputację.

Tak. Z chwilą otwarcia postępowania (lub obwieszczenia w KRZ w PZU 2.0) toczące się egzekucje ulegają zawieszeniu z mocy prawa - bez dodatkowych wniosków (art. 259 Prawa restrukturyzacyjnego). Komornik przestaje działać w zakresie egzekucji wierzytelności objętych układem.

Zobowiązania wobec ZUS są co do zasady wyłączone z układu - chyba że ZUS wyrazi zgodę na ich włączenie. W praktyce takie zgody się zdarzają, szczególnie gdy alternatywą dla ZUS jest upadłość dłużnika i odzyskanie znacznie mniej. Każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy.

Nie muszą - i w większości przypadków właśnie ochrona miejsc pracy jest jednym z celów postępowania. W postępowaniu sanacyjnym prawo dopuszcza co prawda ułatwione rozwiązywanie umów o pracę jako element działań naprawczych, ale to narzędzie ostateczne, nie reguła.

Koszty zależą od rodzaju postępowania, skali zadłużenia i wybranego doradcy restrukturyzacyjnego. Na koszty składają się wynagrodzenie nadzorcy lub zarządcy, opłaty sądowe oraz honorarium kancelarii. Warto jednak postawić pytanie inaczej: ile kosztuje brak działania? Narastające odsetki, egzekucje, odpowiedzialność osobista zarządu - to często wielokrotność kosztów restrukturyzacji.

Tak. Prawo restrukturyzacyjne nie wymaga minimalnej liczby wierzycieli. Możesz złożyć wniosek o restrukturyzację także przy jednym dużym zobowiązaniu - np. wobec banku czy ZUS - restrukturyzacja może być skutecznym rozwiązaniem.

Jeśli układ nie zostanie przyjęty, prowadzenie postępowania zmierzałoby do pokrzywdzenia wierzycieli, sąd umorzy postępowanie restrukturyzacyjne. Podobnie będzie, jeśli z okoliczności sprawy i z zachowania dłużnika wynika, że układ nie zostanie wykonany, albo dłużnik nie wykonuje poleceń sędziego-komisarza (art. 325 Prawa restrukturyzacyjnego).

Natomiast sąd uchyla układ (art. 176 Prawa restrukturyzacyjnego) na wniosek wierzyciela, dłużnika, nadzorcy wykonania układu, jeśli dłużnik nie wykonuje jego postanowień albo oczywistym jest, że układ nie zostanie wykonany.

Masz pytania dotyczące restrukturyzacji Twojej firmy?

Skontaktuj się z nami!

Copywriter & Content Specialist

Z wykształcenia jestem marketerem ze specjalizacją w zarządzaniu przedsiębiorstwem, a zawodowo od kilku lat tworzę treści dla branży finansowej, ubezpieczeniowej i biznesowej.

Mam wykształcenie wyższe magisterskie z marketingowego zarządzania przedsiębiorstwem (Politechnika Częstochowska), ale to nie teoria definiuje moją pracę. Od 7 lat prowadzę własną działalność gospodarczą, więc jestem w pierwszej kolejności praktykiem – znam realia firmy od strony formalnej, strategicznej i finansowej.

Moje podejście do copywritingu wyróżnia analityczne myślenie. Większość copywriterów to humaniści, ja wolę cyfry, statystykę i twarde dane. Nie zgaduję, co zadziała – analizuję słowa kluczowe, badam trendy w SEO i AIO (Artificial Intelligence Optimization) i buduję treści zgodnie z EEAT, które Google i użytkownicy traktują jako wiarygodne źródło wiedzy.

Efekt? Ponad 3800 publikacji dla serwisów finansowych oraz współpraca z liderami rynku, takimi jak Totalmoney czy Serfin. To doświadczenie pokazuje, że potrafię pisać o finansach językiem zrozumiałym dla klienta, ale wiarygodnym w oczach instytucji.

Marta Michałek-Machniewska

Autorka artykułu

Nota prawna: Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani opinii prawnej w rozumieniu przepisów prawa.

Źródła:

https://www.coface.pl/publikacje-ekonomiczne-i-analizy/raport-niewyplacalnosci-firm-w-polsce-po-2025-roku

Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2024 r. poz. 1428 t.j.)