Kiedy zacząć restrukturyzację firmy? 7 sygnałów, że czas działać

7 sygnałów, kiedy zacząć restrukturyzację firmy

Sygnał 1: Opóźnienia w płatnościach przekraczają 30 dni

To pierwszy twardy, mierzalny sygnał. Regularne opóźnienia powyżej 30 dni - zwłaszcza gdy pogłębiają się z miesiąca na miesiąc - oznaczają, że zbliżasz się do ustawowego progu niewypłacalności. Prawo upadłościowe wprowadza domniemanie, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w ich wykonywaniu przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a Prawa upadłościowego).

Dla zarządu spółki kapitałowej to również moment, w którym zaczyna biec 30-dniowy termin na złożenie wniosku o upadłość (art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego - liczony od dnia zaistnienia stanu niewypłacalności), pod rygorem osobistej odpowiedzialności członków zarządu. Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego ten obowiązek zawiesza - ale tylko dopóki postępowanie trwa

Sygnał 2: Narastające zaległości wobec ZUS i urzędu skarbowego

Publiczni wierzyciele reagują inaczej niż prywatni kontrahenci. ZUS i US nie negocjują z dłużnikiem, ale uruchamiają egzekucję administracyjną i zastaw skarbowy, a te mechanizmy potrafią sparaliżować firmę szybciej niż komornik.

Sygnałem alarmowym dla Ciebie powinna być sytuacja, gdy zaległości wobec ZUS lub US są powyżej 2 miesięcy, a przy tym połączone są z rosnącymi odsetkami lub pierwszym upomnieniem. Tu ważna przestroga – należności ZUS co do zasady nie są objęte układem z mocy prawa (chyba że ZUS wyrazi zgodę na ich objęcie). Im wcześniej podejdziesz do sprawy z planem restrukturyzacyjnym, tym większa szansa na uzyskanie takiej zgody. Zaległości z tytułu niezapłaconych składek ZUS nie mogą być umorzone, ale możesz uzyskać zgodę na ich rozłożenie na raty lub przesunięcie terminu płatności.

Sygnał 3: Utrata kluczowego kontrahenta

Gdy jeden klient generuje 20–40% Twoich przychodów i nagle odchodzi: upada – przegrywa przetarg, zmienia dostawcę, Twoja firma z dnia na dzień traci płynność, nawet jeśli bilans wygląda zdrowo.

To sytuacja podręcznikowa dla statusu „zagrożony niewypłacalnością". W tym momencie nie jesteś jeszcze dłużnikiem z zaległościami, ale wiesz, że za 3–6 miesięcy będziesz. To najlepszy moment na postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU lub PZU 2.0) – postępowania szybkie, pozasądowe, w których masz największą kontrolę nad biznesem. Czekanie, aż zaczną się realne opóźnienia, zamyka Ci tę ścieżkę.

Sygnał 4: Banki odmawiają finansowania lub wypowiadają kredyt

Bank widzi Twoje dane w różnych bazach, m.in.:

• BIK (Biurze Informacji Kredytowej),
• KRZ (Krajowym Rejestrze Zadłużonych) i
• wywiadowniach gospodarczych BIG (Biurach Informacji Gospodarczej).

Jeśli w ciągu ostatnich miesięcy usłyszałeś „tym razem niestety" albo dostałeś wypowiedzenie linii obrotowej – rynek już Cię wycenia jako klienta ryzykownego.

W tym momencie warto pamiętać o jednym konkretnym mechanizmie ochronnym: po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego bank nie może wypowiedzieć umowy kredytu w zakresie środków już udostępnionych (art. 256 ust. 2 p.r.) – chyba że przestajesz obsługiwać bieżące raty. Klauzule „wypowiedzenie z tytułu restrukturyzacji" są nieważne (art. 247 p.r.). Innymi słowy: restrukturyzacja potrafi zabezpieczyć Ci finansowanie, które za chwilę zostałoby wycofane.

Sygnał 5: Kontrahenci żądają przedpłat lub skracają terminy płatności

Ten sygnał jest subtelny, ale diagnostyczny. Kiedy dostawca, który przez lata dawał Ci 60 dni na zapłatę za fakturę, nagle prosi o przedpłatę – to znaczy, że Twoja firma jest już „na liście" w jego dziale finansowym. Podobnie z żądaniem gwarancji bankowych, zaliczek albo skróceniem terminów z 30 do 14 dni.

To diagnoza rynkowa, której nie zobaczysz w bilansie. Rynek często wie wcześniej niż Ty o nadciągających kłopotach. Jeśli więcej niż 2–3 kluczowych kontrahentów zmieniło względem Ciebie warunki w ciągu kwartału – masz twardy sygnał ostrzegawczy.

Sygnał 6: Ujemny cash flow operacyjny przez 2–3 kwartały z rzędu

Księgowy zysk nie wskazuje, że Twoja firma ma płynność finansową. Firma może mieć „zysk" w rachunku wyników i jednocześnie nie mieć pieniędzy na pensje. Jeśli Twoje przepływy operacyjne są ujemne przez kolejne 2–3 kwartały, a rezerwy płynnościowe topnieją, to właśnie moment, w którym ustawa o restrukturyzacji mówi: „jesteś zagrożony niewypłacalnością".

W tej sytuacji restrukturyzacja firmy bywa wykorzystywana nie do ratowania „topiącej się" firmy, tylko do renegocjacji zobowiązań, zanim staną się problemem:

Sygnał 7: Komornik zajął konto lub wierzyciel złożył wniosek egzekucyjny

To najpóźniejszy z siedmiu wymienionych sygnałów, że potrzebna jest restrukturyzacja, ale wciąż nie beznadziejny. Z dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego postępowania egzekucyjne ulegają zawieszeniu z mocy prawa. Podstawy prawne różnią się w zależności od trybu: art. 259 p.r. w PPU, art. 278 p.r. w PU (stosowany odpowiednio), art. 312 p.r. w sanacji, art. 226e p.r. w PZU po obwieszczeniu w KRZ. (art. 259, 278, 312 p.r.). Pieniądze zajęte, lecz jeszcze niewypłacone wierzycielowi, wracają do masy układowej lub sanacyjnej.

Ważne zastrzeżenie: w PPU i PU wierzyciele rzeczowi (hipoteka, zastaw, zastaw skarbowy, zastaw rejestrowy, hipoteka morska) co do zasady nadal mogą prowadzić egzekucję z przedmiotu zabezpieczenia, ponieważ nie są objęte z mocy prawa układem (art. 260 ust. 1 p.r.) Sąd może jednak na wniosek dłużnika lub nadzorcy uchylić takie zajęcie, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. Pełna ochrona z mocy prawa dotyczy postępowania sanacyjnego (art. 312 p.r.). Dlatego właśnie ten sygnał często kieruje firmę od razu w stronę sanacji, a nie lżejszych postępowań.